Niektórzy badacze utrzymują, że te obiekty towarzyszą nam od zarania dziejów. Są przekonani, że dostrzec je można na malowidłach skalnych, między innymi w Lascaux. Dużo później, w średniowieczu i kolejnych epokach na niebie widywano różne rzeczy, które ludziom tamtych czasów przypominały ogniste miecze, tarcze, krzyże. I wszystkie tego typu zdarzenia po prostu interpretowano w sposób religijny. Nie ma powodu, by przypuszczać, że inaczej było z fenomenem, któremu dziś przypisaliśmy nazwę"missing time". W czasie tegorocznej krakowskiej edycji Dni Ziemi przekonałem się, że ślady tego typu interpretacji zjawiska zachowały się w starych podaniach. Jednego z takich podań miałem okazję wysłuchać w ogrodzie klasztornym OO. Cystersów w Mogile.

Do podkrakowskiej Mogiły Cystersi sprowadzeni zostali przez biskupa krakowskiego Iwona herbu Odrowąż w 1222 roku. Klasztor ulokowano u ujścia Dłubni do Wisły. Oddalenie od miasta sprzyjało koncentrowaniu się na sprawach ducha. Aby sprostać zasadzie "ora et labora", bracia siali, orali. Z czasem założyli stawy rybne i zajęli się hodowlą bobrów. Na płynącej obok rzece Dłubni wybudowali folusze i papiernie. Pomimo pewnego odosobnienia, opactwo mogilskie zaczęło pełnić istotną rolę cywilizacyjną.

Pierwsze lata pobytu cystersów w Mogile minęły wśród zniszczeń spowodowanych dwoma najazdami Tatarów. Ale podobnym, jak tatarskie - napadom i grabieżom - przyszło mierzyć się klasztorowi w późniejszych wiekach. Rujnowały go też liczne pożary. Groźny pożar wybuchł 26 czerwca 1447 r. Zniszczył kościół i klasztor. Z płomieni ocalał jedynie krzyż znajdujący się w tęczy kościoła, choć ogień strawił włosy Ukrzyżowanego i przepaskę biodrową. Na wieść o tym sam biskup krakowski, kardynał Zbigniew Oleśnicki, udał się do Mogiły i pismem udokumentował ten fakt. Od tego momentu do klasztoru zaczęły ciągnąć niezliczone rzesze pielgrzymów. A przejście wokół krzyża znajdującego się wówczas w nawie głównej kościoła zaczęły znaczyć pogłębiające się z roku na rok wyżłobienia w piaskowcowej posadzce. Pod koniec XVI wieku kult krzyża wzrósł tak bardzo, że postanowiono urządzić dla niego osobną kaplicę. Ta, w której znajduje się dzisiaj powstała sto lat później. Cudownie ocalony pod Cecorą w 1620 r. podstarości rabsztyński Stefan Żółtowski otoczył ją piękną, kutą kratą. Podanie, którego wysłuchałem w cysterskim ogrodzie dotyczyło właśnie postaci fundatora tego arcydzieła sztuki kowalskiej.

Otóż, Stefan Żółtowski był starostą na zamku w Rabsztynie. W 1620 r. brał udział w bitwie pod Cecorą. Otoczony przez nieprzyjaciół, widząc beznadziejność sytuacji, usilnie błagał Boga o pomoc. I wtedy stała się rzecz niezwykła. Ujrzał w obłokach krzyż i usłyszał słowa : "Szukaj mnie w Polsce". Nic więcej nie pamiętał. Nie pamiętał nawet, w jaki sposób znalazł się daleko poza polem bitwy. Ówczesnym zwyczajem całe to wydarzenie uznał za interwencję boską. Z wdzięczności za wybawienie z opresji, zaczął szukać krzyża ze swojego widzenia. Jeździł przez parę lat, szukając na Pomorzu, na Ziemi Sandomierskiej itd.

Według dawnych przekazów w czasie tych poszukiwań doświadczył jeszcze jednego niewytłumaczalnego zdarzenia. Gdy bowiem pewnego razu rozszalała się wokół niego burza, jeden z piorunów poraził go, paląc całą uprząż. Spadając z konia, rycerz jedynie zdążył westchnąć do Boga. Znów ujrzał krzyż. I znów nie potrafił wyjaśnić, jakim sposobem został przeniesiony z miejsca zmagań żywiołów w swe rodzinne strony. Niemniej dziękując Bogu za okazaną pomoc, obiecał do końca życia szukać krzyża, który mu był się objawił.

Po wielu latach wędrowania po Polsce, odnalazł go w Mogile. Jednak jako osoba świecka nie mógł pozostawać w klasztorze. Dlatego wybudował sobie przy klasztornym murze pustelnię. Za pieniądze pochodzące ze sprzedaży swoich posiadłości ufundował m.in. kratę osłaniającą krzyż, srebrne lampy i inne sprzęty liturgiczne. Kiedy zmarł w 1653 roku, swojego dobroczyńcę zakonnicy pochowali w podziemiach klasztoru. A przed wejściem do kaplicy krzyża umieszczono tablicę z inskrypcją :

(...)

A TY PIELGRZYMIE, KIEDY CZYTASZ TE SŁOWA,

PAMIĘTAJ I ROZMYŚLAJ O ŚMIERCI SWOJEJ,

IDĄC PRZYKŁADEM TEGO RYCERZA,

KTÓRY JESZCZE ZA ŻYCIA TĘ ŚWIĄTYNIĘ OBRAŁ SOBIE NA

MIEJSCE SWOJEGO WIECZNEGO SPOCZYNKU

I PAMIĘTAJ, ŻE WSZYSTKO NA TYM ŚWIECIE PRZEMIJA

OPRÓCZ CNÓT.

(...)

(tłum. Krzysztof Rosołek)

Wszystko wskazuje zatem, że zjawisko nazywane przez nas "missing time" nie jest niczym nowym i towarzyszy ludziom od stuleci. Niegdyś interpretowano je w kategoriach religijnych, całkiem inaczej niż dziś zwykliśmy to czynić. Oczywiście zdaję sobie sprawę, że tym listem zmartwię jednego z Załogantów, lansującego od pewnego czasu na forum tezę o pochodzeniu tego typu zjawisk od złych duchów. No cóż, ale takie są fakty.

Pozdrawiam gorąco!

Robert Buchta